İnsan Hakları Örgütlerinden Çin’e Çağrı: Uygur Bölgesindeki İhlaller Araştırılsın

Aralarında Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Sınır Tanımayan Gazeteciler’in de bulunduğu bir grup insan hakları örgütü, Çin’in Uygur Özerk Bölgesi’nde yaşanan insan hakları ihlallerinin ikinci yıldönümünde bir bildiri yayımladı. Bildiride, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nin (OHCHR) 2022 yılında yayımladığı raporun bulgularının güncellenmesi ve bu bulgulara dayalı olarak Çin’e yönelik somut adımlar atılması çağrısında bulunuldu.

OHCHR’nin Ağustos 2022’de yayımladığı rapor, Çin hükümetine ait belgeler ve mağdurların ifadeleri temel alınarak, Uygur Bölgesi’nde işkence, keyfi tutuklama, ailelerin ayrılması gibi ciddi insan hakları ihlallerinin yaşandığını ortaya koymuş ve bu ihlallerin “insanlığa karşı suçlar” kapsamına girebileceğini belirtmişti.

Bildiride, OHCHR Sözcüsü’nün 27 Ağustos’ta yaptığı açıklamaya atıfta bulunularak, İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Turk’ün Uygur Bölgesi’ndeki insan hakları ihlallerinin “tam anlamıyla soruşturulması” çağrısı memnuniyetle karşılandı. Turk’ün, Çin genelindeki keyfi tutuklamalar ve BM ile iş birliği yapanlara yönelik misillemeler gibi devam eden insan hakları ihlallerine dikkat çekmesi ve bu konularda mağdurların yanında durma taahhüdü vurgulandı.

Ancak Çin hükümeti, 2022 raporunun yayımlanmasına şiddetle karşı çıkarak, raporu “tamamen yasadışı ve geçersiz” olarak nitelendirdi. Son iki yıl boyunca, özellikle son Evrensel Periyodik İnceleme sırasında, Pekin yönetimi BM’nin bu raporuna ve diğer bulgularına yönelik iş birliği çağrılarını reddetti ve BM insan hakları sistemine karşı düşmanca bir tavır sergiledi.

Bildiride ayrıca, Çin hükümetinin Uygur Bölgesi’ndeki geniş çaplı ve sistematik insan hakları ihlallerini sürdürdüğü belirtilerek, bu ihlallerin durdurulması ve sorumluların hesap vermesi gerektiği ifade edildi. Özellikle keyfi tutuklamaların ve Uygur kültürü, inancı ve dilini yok etme çabalarının devam ettiği vurgulandı. İnsan hakları örgütleri, bu çapta ihlaller yapan bir ülkenin BM İnsan Hakları Konseyi’nde (HRC) yer almaması gerektiğini belirtti.

Örgütler, OHCHR’nin 27 Ağustos güncellemesinde yer alan taahhütlerin somut adımlara dönüştürülmesi gerektiğini belirterek, Yüksek Komiser’den mağdurlar ve temsilcileriyle düzenli ve kapsamlı görüşmeler yapılmasını talep etti. Ayrıca, kayıp ve haksız yere tutuklanan aile üyelerinin bulunması ve serbest bırakılması için bir mekanizma oluşturulması gerektiği vurgulandı. 2022 raporunun bulgularının güncellenmesi veya Çin hükümetinin bu bulgulara yönelik aldığı önlemlerin değerlendirilmesi de, uzun vadeli bir soruşturma ve hesap verebilirlik hedefi açısından kritik önemde görüldü.

BM İnsan Hakları Konseyi’ne de bir çağrıda bulunulan bildiride, 9 Eylül’de başlayacak 57. oturumda acil eylem yapılması talep edildi. Ekim 2022’de, 17 HRC üyesi, raporun bulguları üzerine bir tartışma başlatılmasını desteklemiş, ancak Pekin yönetimi 19 üyeyi bu girişime karşı oy kullanmaya yönlendirmişti. HRC üyelerine, mağdurların onuruna saygı göstererek bu tartışma girişimini yeniden canlandırma çağrısı yapıldı.

Son olarak, BM İnsan Hakları Konseyi’nin 2020 yılında 50’den fazla BM Özel Prosedürü tarafından önerilen özel bir oturum veya Çin’e yönelik bir yetki talebine ilişkin önerilerin hâlâ hayata geçirilmediği belirtildi. HRC üyeleri, Yüksek Komiser Turk’ü, Uygurlar ve diğer Türk Müslüman topluluklara yönelik insan hakları ihlallerine ilişkin çabaları hakkında Konsey’e bilgi vermeye davet etmeli ve benzer bir bilgilendirme yıl sonunda BM Genel Kurulu’nun Üçüncü Komitesi’ne sunulmalıdır.

Bildiride, Yüksek Komiser, İnsan Hakları Konseyi ve Üçüncü Komite’nin kararlı adımlar atmaması durumunda, Pekin’in benzeri görülmemiş bir ölçekte insan hakları ihlalleri gerçekleştirmeye devam edeceği uyarısında bulunuldu. Örgütler, bu konuda acil eylem çağrısında bulunarak, destek vermeye hazır olduklarını belirtti.

Bildiriye imza atan örgütler: