Tam 80 yıl önce, 14 Kasım 1944’te, öz vatanlarından koparılan 94 bine yakın Ahıska Türkü, bir gece ansızın hayvan vagonlarına bindirilerek Sovyet lideri Josef Stalin’in emriyle sürgüne gönderildi. Stalin’in vahşi politikaları sonucu binlerce Ahıska Türkü, Gürcistan sınırlarında kalan kadim yurtlarından, açlık ve hastalıkla mücadele ettikleri, soğuk tren yolculuklarına mahkûm edildi. Bu acı dolu sürgünün yıldönümünde, Ahıska Türkleri, yaşamını yitiren atalarını dualarla anıyor.
Ahıska, 1829 yılına kadar Osmanlı İmparatorluğu’nun bir parçasıydı; ancak Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Edirne Antlaşması’yla bölge Çarlık Rusya’sının hakimiyetine geçti. Bu değişim, Ahıskalı Türkler için yeni bir zulüm sürecinin de başlangıcı oldu. 1. Dünya Savaşı’nın sonrasında Sovyetler Birliği’ne bağlanan Ahıska, 2. Dünya Savaşı dönemine kadar görece sakin bir süreç geçirse de savaşla birlikte Ahıska Türkleri yeniden zor durumda kaldı. Ahıskalı erkekler Almanlarla savaşmak için cepheye gönderilirken, geride kalan yaşlı ve kadınlar Ahıska-Borcom demir yolunun inşaatında çalışmaya zorlandı. Ekim 1944’te bu demir yolu tamamlandı ve ironik bir şekilde Ahıskalılar, kendi sürgün yolculuklarının altyapısını kendi elleriyle yapmış oldular.
Bir gece ansızın hayvan vagonlarına bindirilen Ahıska Türkleri, zorlu ve acı dolu bir yolculuğa çıkarıldı. Çocuklar, yaşlılar ve kadınların bulunduğu bu vagonlarda binlerce insan açlıktan, soğuktan ve hastalıklardan hayatını kaybetti. 212 köyden zorla çıkarılan 94 bin Ahıska Türkü’nün tüm eşyaları geride kalırken, binlerce insan yurtlarından sürgün edildi. Stalin’in askerleri hayatını kaybeden Ahıskalıların cenazelerini tren yolunda bırakıyordu. Vagonlarda üst üste sıkıştırılan insanların bu zorlu yolculuğu bir aydan uzun sürdü; hayatta kalmayı başaranlar Kazakistan, Türkistan ve Sibirya’nın çeşitli bölgelerine dağıtıldı.
Ahıska Türklerinin Mücadele ve Göç Tarihi
1956 yılında Sovyet idaresince bazı yerleşim sınırlamaları kaldırılınca Ahıska Türkleri yeniden Kafkasya’ya dönmeye çalışsa da, birçoğu sürgüne gönderildikleri bölgelerde yaşamaya devam etmek zorunda kaldı. Türkiye Cumhuriyeti, Ahıska Türklerinin vatanlarına yerleşme mücadelesine destek vererek bazıları için topraklarını açtı. 2004 yılında ise Rusya ve ABD hükûmetleri arasında, Uluslararası Göç Örgütünün desteğiyle, Rusya’nın Krasnodar bölgesinde yaşayan Ahıska Türklerinin ABD’de yerleşmesi için bir program başlatıldı ve bu süreçte yaklaşık 5 bin Ahıska Türkü ABD’de yeni bir yaşam kurdu. 2014’te Kırım’ın işgaliyle Ukrayna’nın doğusunda yeniden çatışma ortasında kalan Ahıska Türklerinin bir kısmı Türkiye’nin desteğiyle Erzincan’ın Üzümlü ilçesine yerleştirildi.
Bugün dünya genelinde yaklaşık 550 bin Ahıska Türkü yaşamaktadır ve Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan, Rusya, Özbekistan, Kırgızistan, Ukrayna ve ABD başta olmak üzere birçok ülkede hayatlarını sürdürmektedirler. Ancak 14 Kasım 1944’te yaşanan bu korkunç sürgünün anısı hâlâ hafızalardadır. Ahıska Türkleri, her yıl olduğu gibi bu yıl da dualarla kaybettiklerini yad ediyor, geçmişlerinin acılarını unutmadan yaşam mücadelesine devam ediyorlar.
