Tayland’daki Göçmen Gözaltı Merkezlerinde (IDC) 2014 yılından bu yana tutulan 48 Uygur erkek, Çin’e iade edilme riskiyle karşı karşıya. Uygur Hareketi, bu durumu küresel mülteci koruma sisteminin kritik bir başarısızlığı olarak nitelendirerek uluslararası toplumu harekete geçmeye çağırdı. Hareket, bu kişilerin, Tayland ile Çin arasındaki diplomatik ilişkilerin 50. yılı ve ABD’deki hükümet değişikliği bağlamında Çin’in baskısı nedeniyle sınır dışı edilmek üzere olduğuna dikkat çekiyor.
Birleşmiş Milletler ve insan hakları kuruluşlarının yıllardır süren çağrılarına rağmen, Tayland yetkilileri bu mültecilerin serbest bırakılması ve güvenli bir şekilde yeniden yerleştirilmesi için harekete geçmedi. Tayland Ulusal İnsan Hakları Komisyonu’nun Ekim 2023’te yaptığı serbest bırakma ve yeniden yerleştirme tavsiyesi de karşılık bulmadı.
2014’te 350 kişilik bir grup olarak Tayland’a sığınan Uygurlar arasında 172 kişi Türkiye’ye yerleştirilirken, 109 kişi Çin’e iade edildi. Beş kişi ise kötü tıbbi koşullar nedeniyle hayatını kaybetti. Halen gözaltında tutulan bu 48 kişinin, sağlık hizmetlerine erişimden yoksun bırakıldığı ve sosyal ya da hukuki destek alamadığı bildiriliyor. İade tehlikesine karşı bir protesto olarak açlık grevine başladıkları da gelen bilgiler arasında.
Uluslararası Hukukun İhlali
Uygur Hareketi, bu iadelerin Tayland’ın İşkenceye Karşı Sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerine ve ülkenin kendi işkence karşıtı yasasına açıkça aykırı olduğunu belirtti. İade durumunda, mültecilerin Çin’de soykırım, işkence ve zorla çalıştırma kamplarına gönderilme riski bulunuyor.
Uygur Hareketi’nin Kurucusu ve Direktörü Ruşen Abbas, bu durumu “akıl almaz bir insanlık suçu” olarak nitelendirdi:
“Bu Uygur mültecilerin iadesi, yalnızca uluslararası hukukun ihlali değil, aynı zamanda temel insan haklarına ve onuruna ağır bir darbe olacaktır.”
Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Toplum Eleştirilerin Odağında
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), bu krizde pasif kaldığı gerekçesiyle eleştiriliyor. İç raporlar, Tayland’ın UNHCR’den yardım talep ettiğini ancak Çin’i kızdırma ve fon kaybetme endişesiyle bu talebin karşılanmadığını ortaya koydu. Şubat 2024’te BM uzmanları, Tayland hükümetine bir mektup göndererek Uygur mültecilerin durumu hakkında bilgi istedi.
ABD Temsilciler Meclisi Üyesi Chris Smith, yaptığı açıklamada şunları söyledi:
“Çin Komünist Partisi, Tayland hükümetine baskı yaparak bu Uygur mültecilerin iadesini sağlamaya çalışıyor. Bu, onları zorla çalıştırma kamplarına, işkenceye ve soykırıma mahkûm etmek anlamına gelir.”
Uygur Hareketi, Tayland hükümetine ve uluslararası topluma yönelik şu çağrılarda bulundu:
- Tayland hükümeti, iade planlarını durdurmalı ve UNHCR’ye erişim sağlamalı.
- UNHCR, Tayland yetkilileriyle aktif bir şekilde çalışarak mültecilerin yeniden yerleştirilmesini sağlamalı.
- Uluslararası toplum, Tayland’a diplomatik baskı yaparak bu mülteciler için güvenli yollar oluşturmalı ve Çin’in baskıcı politikalarına karşı hesap sormalı.
İçindekiler
