İzmir’in İşgali Sırasında Şehit Edilen Hamidiye Sanayi Mektebi Öğrencisi Rasim Efendi
15 Mayıs 1919 günü başlayan İzmir’in Yunan işgali faciası döneminde çok büyük olaylar olur.
”Yunanistan hemen planlı bir şekilde İzmir ve çevresinde Türk millî eğitimini yok etmeye başlar. İşgal 1918-1919 öğretim yılı sonuna doğru olduğu için, o yıl öğretim kurumlarında pek fazla etki ve tahribat olmaz.
Yunanlıların millî eğitime yönelik tavırları modern eğitim yapan okullarda daha ağırlıklı ve sert olur. İzmir’deki hükümet daireleri işgal edilir. Maarif Müdürlüğü’nün adı “Mekâtib-i İslamiye Maarif İdaresi” olarak değiştirilir, Yunan Fevkalade Komiserliği’ne bağlanır.
İzmir Millî Kütüphanesi’nin adı da İslam Kütüphanesi olarak değiştirilir. Bu şekilde İzmir Maarif Müdürlüğü, Yunan Fevkalade Komiserliği bünyesinde kurulmuş olan Yunan Eğitim Müdürlüğü’nün İslam okulları kalemi veya şubesi hâline gelir.
İşgal döneminde Hamidiye Sanayi Mektebi, tam olarak kapatılmasa da eğitim sistemi tamamen bozulur.
Savaş yıllarında askeriye tarafından okula getirilip kurulan makinelerin sahipleri makinelerini geri alırken, kendilerine ait olanı olmayanı da alıp götürür. Okul binasını Yunan askerleri işgal altına alır, gece gündüz süngülü nöbetçiler bekler.
Okulun marangoz ve kundura atölyeleri çalışmalarını sürdürebilir. Kimsesiz öğrencilerden atölyesiz kalanlar, gündüz fabrikalarında çalışmaya ve okulu yatakhane olarak kullanmaya başlar.
İzmir Sanayi Mektebi tarihi konusunda yüksek lisans çalışması yapan Gülnaz (Koyuncu) Yakın, okul kütüphanesinde kırmızı cilt kapaklı Ahmet Keşşaf İgot adlı okul öğrencisinin hatıralarını bulur, “İzmir Sanayi Mektebi (Mithat Paşa Endüstri Meslek Lisesi) (1868-1923)” kitabında yararlanır.1 Ne yazık ki Ahmet Keşşaf İgot’un anıları günümüzde okul kütüphanesinde bulunmamaktadır. Bu kıymetli bilgi, Gülnaz Koyuncu Yakın’ın kitabında yazdığı kadarıyla günümüze ulaşmıştır.
İşgal yıllarında okulda öğrenci olan Ahmet Keşşaf İgot, o günleri anlatır.
”Okuldaki yıllarımın dörtte üçü Yunan işgali sırasına rastlar, izne çıktığımızda, caddelerden geçerken, şayet ters taraftan geçiyorsak Yunan jandarmaları bizi Yunan bayrağının altından geçmeye mecbur ederlerdi. Ermeni, Rum ve kısmende Yahudi çocukları bizi taşlarlardı. Millî duygularımızı kamçılıyor gerekçesiyle Yunan idaresince millî marş söylenmesi ve bando çalınması yasaklanmıştı.”
15 Mayıs 1919 günü Hamidiye Sanayi Mektebi’nin de basılması esnasında okul öğrencisi Rasim Efendi şehit edilir. Bu hadisenin duyulması engellenir. Okul kapatılır. İptidai sınıf talebeleri Darüleytam’a gönderilir.2 Yönetici, öğretmen ve öğrencilerden bir kısmı tutuklanıp tartaklanır.
Ancak bu faciayı şehit Rasim Efendi’nin okul arkadaşı Ahmet Keşşaf İgot unutmaz. Hatıralarına yazar. Bir kopyasını Yeni Asır Emekliler Anı Yarışması’na gönderir. Diğer kopyasını okul kütüphanesine bağışlar.
Şehit arkadaşının fotoğrafını da çerçeveletip okuluna teslim eder. Okul tarih öğretmeni Züleyha Burak, Cumhuriyet Eğitim Müzesi envanterine kaydeder, sahip çıkar.
Yılmaz Göçmen, “Tire’nin Yıldızları” kitabında Ahmet Keşşaf İgot hakkında bilgi verir.3
İzmir tarihi konusunda önemli çalışmaları olan Abdülkadir Hazman Atca’lı, Rasim Efendi’nin şehadetini anlatan kitap yazar.4
Şehit Rasim Efendi hakkında resmî bilgi ve fotoğraf Mithatpaşa Teknik Anadolu Lisesi müdür odasında sergileniyor.
CELAL ÖCAL
Kaynakça:
1- Gülnaz Koyuncu Yakın,İzmir Sanayi Mektebi(Mithat Paşa Endüstri Meslek Lisesi(1868-1923) İzmir 1997
2- Sadiye Tutsak,İzmir’de Eğitim ve Eğitimciler 1850-1950 s.326 T.C.Kültür Bakanlığı Kültür eserleri.
3- Yılmaz Göçmen,Geçmişten günümüze Tire’nin Yıldızları.2012 Ankara
4- Abdülkadir Hazman,Rasim Efendi .Kahrolsun esaret,Yaşasın özgürlük.2025 Kil Yayınları.
