Nobel ödüllü Türk bilim insanı Prof. Dr. Aziz Sancar, muazzam bir ilerlemenin müjdesini paylaştı. Anadolu Ajansı’na (AA) konuşan Sancar, “EdU” adlı molekül üzerine yaptıkları araştırmanın, özellikle beyin kanseri tedavisinde potansiyel taşıyabileceğini belirtti. Fareler üzerinde yapılan deneylerde başarılı sonuçlar elde ettiklerini vurgulayan Sancar, bu keşfin kanser tedavisinde umut verici bir adım olabileceğini ifade etti.
Prof. Dr. Aziz Sancar, “heyecan verici keşif” olarak nitelendirdiği çalışmasıyla ilgili ilk açıklamayı 17 Şubat 2022’de yaptı. Bu açıklamanın ardından laboratuvarında yürüttüğü kapsamlı deneyleri sürdüren ve fareler üzerindeki araştırmalarını derinleştiren Sancar, bilimsel çalışmaları hakkında Anadolu Ajansı’na (AA) önemli bilgiler verdi.
Nobel Ödülü’ne layık görüldüğü “hücrelerin hasarlı DNA’yı tamir ederek genetik bilgiyi nasıl koruduklarını moleküler düzeyde haritalayan” çalışmasına 10 yılını verdiğini belirten Sancar, elde ettiği bu bilgi birikimi sayesinde farklı alanlarda da araştırmalarını genişlettiğini ifade etti.
Sancar, moleküler biyolojide sıklıkla kullanılan EdU molekülüne dikkat çekerek, bu maddenin hücre kültürüne eklendiğinde hem normal hem de kanser hücrelerini öldürdüğünün birkaç yıl önce keşfedildiğini ancak bu çalışmanın daha ileriye götürülemediğini söyledi.
Özellikle beyin tümörlerine yönelik tedavi çalışmalarına değinen Sancar, beyin tümörlerinin ölüm nedenleri arasında 10. sırada olduğunu hatırlatarak, mevcut kanser ilaçlarının “kan-beyin” bariyerini aşmakta yetersiz kaldığını vurguladı.
“Kan-beyin bariyerini geçiyor”
Kanser tedavisinde yaygın kullanılan “Cisplatin” adlı ilacın bu bariyerden geçemediğini belirten Sancar, EdU molekülünün ise sorunsuz bir şekilde beyne ulaşabildiğini ve kanser hücrelerini öldürdüğünü kaydetti. Sancar, bu keşfi şu sözlerle özetledi: “EdU, beyne kolayca giriyor ve kanser hücresini öldürüyor.”
Laboratuvar çalışmaları sonrasında fare deneylerine başladıklarını aktaran Sancar, bu süreci şöyle anlattı: “Üniversitelerdeki sinirbilim bölümleriyle görüşerek insan beyin tümör parçasını alıp fare beyni dilimleri üzerine koyarak gerçekliğe benzeyen hücre boyu oluşturuldu. Fare beynine insan tümör hücreleri enjekte edildi ve EdU’nun beyin tümörlerine etkisine baktık. Farelerde, ilk etapta mevcut ilaç daha iyi etki gösterirken, 30-40 gün sonra EdU molekülünün daha iyi etki ettiğini, bunun yüzde 25’lere ulaştığını gördük. Mevcut ilaçlarla kombine edildiğinde ise sonuçlar daha iyi geldi.”
Sancar, EdU’nun toksisitesi ve hızlı bölünen hücrelere seçici etkisi göz önüne alındığında, bu molekülün kanser tedavisinde kullanılma potansiyeline sahip olduğunu belirtti ve ekledi:
“EdU’nun özellikleri, onu etkili bir beyin kanseri ilacının temeli haline getirebilir. EdU, hızlı bölünen kanserli beyin hücrelerini öldürebilirken, bölünmeyen sağlıklı beyin hücrelerini koruyabilir. Beyin kanserinde EdU, hayvanlarda çalışıyor, insanlarda kullanılabilmesi için iki yıl boyunca klinik deneylerde yan etkilerini araştırmamız gerekiyor. Bu süre boyunca EdU molekülünün insanlardaki yan etkisine odaklanmamız gerekecek. DNA onarımıyla ilgili bu yeni metodu, Türkiye’ye de aktarmak için de çabalıyorum.”
