Birinci dünya savaşı dönemi İzmir tarihi araştırmaları Necmi Ülker’in 1983 yılına Askeri Tarih seminerinde sunduğu “İzmir Sancakkalesi ve şehitliği” [1]tebliğiyle başlamıştır.
2015 yılında Celal Öcal “Birinci Dünya Savaşında İzmir Savunması “ kitabını yayımlamış[2],
Maltepe Askeri Lise öğrencileri Rasim Kahraman,Fetullah Şahan’ın hazırladıkları “Çanakkale Savaşlarının bilinmeyen yönü ,Savaşın önsözü,İzmir Körfezi Müdafaası” Tarih projesi Tübitak yarışmasında ödül kazanmış[3],
XVIII.Türk Tarih Kongresin’de[4] “103 yıldır bilmediğimiz gerçek,İtilaf donanmasının İzmir’i işgal girişimi” tebliği sunulmuş,
“Dünya savaşından Kurtuluşa İzmir”[5] kitabı yayımlanmıştır.
TRT Haber “İzmir’in bilinmeyen destanı Sancakkale savunmasını” haber programını hazırlamıştır.[6]
Birinci Dünya savaşı dönemi İzmir tarihi ile ilgili çok önemli yeni bilgiye ulaşılmıştır. Avusturalya harp dairesi tarafından hazırlanan Çanakkale Boğazındaki düşman savunma hatlarına yapılan saldırıları araştırmayla görevli komisyon raporu İzmir Yenikale ile ilgili çok önemli fotografları içermektedir.
Birinci Dünya savaşı sonunda ilan edilen Mondros mütarekesi ardından Çanakkale ve İzmir’de bulunan Türk savunma mevzileri İtilaf güçleri tarafından işgal edilir. İşgalciler başarılı savunmamızın inceliklerini öğrenmek istemektedir. Bir heyet olarak Çanakkale,Gelibolu ve İzmir’de savaş alanlarında dolaşırlar. Mevzilerimizi toplarımızı ,araç gereçlerimizi,bataryalarımızı incelerler ve fotograf çekerler. Topladıkları bilgileri Gizlilik kaydı ile 1919 yılında yayımlarlar. Rapor gizlilik süresi bitiminden sonra Emre Alpaslan’ın dikkatini çeker ve bizimle paylaşır.Kendisine çok teşekkür ediyoruz.
Bu rapor Çanakkale ve İzmir’deki savunma mevzilerimizi anlatan en eski tarihi tespit olur. Zaman içinde Çanakkale ve İzmir’deki bulgularımızın envanteri olma özelliği de kazanır.
Gördüğünüz fotograflar İzmir’deki savunma mevzilerimizin 1919 yılındaki durumunu yansıtmaktadır.
Eser, İzmir’in Yenikale merkezli savunmasını ,Yenikale ve çevresinin tarihi savaş alanı olduğunu görmek istemeyen çevrelere cevap niteliğindedir. Sadece Çanakkaleyi değil İzmir de tanıtmaktadır.
İzmir ve Çanakkale tarihi savaş alanlarımızdaki Gazi toplarımız gerektiği gibi korunamamıştır. Bu durumun ilk sebebi 1919-1922 arasında kontrolun yabancılarda olduğu dönem ve Cumhuriyet döneminde süre gelen ihmal ve yasaklardır.
Rapor 1656 yılında inşa edilen İzmir Sancakkale’nin Birinci Dünya savaşı döneminde yaptığı büyük hizmetin de kanıtıdır.
Eser ,ilgilenilmediği için kayıp olan bir çok savunma mevzimizi tanıtan eşsiz belge niteliğindedir.Bugün yeri bilinmeyen “Bademlik,Çiftlik,Muin-i Zafer,Klizman, Zeytinlik, Yenikale” Gazi bataryalarımızın yerlerinin bulunması bu bilgilerle mümkün olacaktır.
-Emre Alpaslan’ın paylaştığı bir başka belge; İzmir’de süre gelen Yunan işgali faciasının 9 Eylül 199 günü sonlandırılmasının ardından İzmir’e giren Birinci Ordu Komutanı Ferik Nurettin Paşa’nın 14 Eylül 1922 de Garp Cephesi Komutanlığına gönderdiği yazıdır. İlgili yazı da İzmir Narlıdere,Güzelbahçe hattına uzun menzilli topların yerleştirilmesiyle İzmir Körfezini koruma altına alan tedbirlerin öncelikle alındığıdır.
Söz konusu top bataryalarının yerlerinin nerede olduğu araştırma konusu olmalıdır.
Hicbir resmi kaynakta adından söz edilmeyen bu sebeple ,368 yıldır mechul kalan Sancakkale(YENİKALE) müze olarak halkın ziyaretine açılmalıdır.
BÖLÜM 14.
SMYRNA’YA KARŞI OPERASYONLAR VE
LONG ISLAND’IN İŞGALİ.
Çizelge 24 ve Harita 39.)
Belge-2 HSM Euryalus gemi ressamı tarafından yapılan Yenikale’nin bombalanmısını tasvir eden tablo.
Belge-3 Birinci Ordu Komutanı Ferik Nurettin Paşa’nın 14 Eylül 1922 tarihli raporu.[1]
Onbeşlik bir Obüs Bataryası Abdullah ağa çiftliğine,Onbeşlik bir Obuş bataryası Abdullahağa çiftliği ile Kilizman arasındaki Pilavtepeye,İki toplu bir Rus bataryasının Kilizman’ın garbına,Üç toplu muhasara bataryasının körfezin şimal sahilinde Üçtepelerde mevzilendiği,
Belge-4 The Graphıc dergisi 13 Mart 1915
19-13 Mart 1915 tarihli The Graphıc dergisinde yer alan gravürde İzmir’e saldıran düşman gemileri,iki Türk bataryasının yeri (Polia Tabia,Batery of Hıls) ve Yenikale gösterilmiş.
[1] Necmi Ülker,İzmir Sancakkale’si ve Şehitliği,Askeri Tarih Seminesi 1983 Ankara
[2] Celal Öcal-1.Dünya Savaşında İzmir savunması,İleri Yayınları İstanbul 2015
[3] Rasim Kahraman,Fetullah Sahan,derece almışlardır.
[4] Celal Öcal-103 yıldır bilinmeyen gerçek,İtilaf Donanmasının İzmir’i işgal girişimi” tebliği.XVIII:Türk Tarih Kongresi Ankara
[5] Celal Öcal-Dünya Savaşından Kurtuluşa İzmir,2023 İleri Yayınları
[6] 15 mayıs 2021 TRT Haber.Youtube
[7] Celal Öcal-Dünya Savaşından kurtuluşa İzmir,2023 İleri Yayınları
[8] Emre Alpaslan
