Birinci Dünya Savaşı döneminde İzmir’i koruyan unsurların başında top bataryaları gelir. [1] II..Abdülhamid yakın gelecekte İzmir’e denizden saldırı yapılabileceğini değerlendirmiş Hamidiye İstihkamı Hüumayunu adı verilen tahkimatı yapılmıştır. ,Mahmut Şevket Paşa ve Birinci Dünya Savaşı öncesi dönemlerde de satın aldığımız toplarla İzmir Müstahkem Mevki komutanlığı İzmir savunmasını yönetmiştir.
Savaş sonrası Bogazların silahsızlandırılması kapsamında da Çanakkale’den sökülen bir kısım toplar da İzmir Körfezine yerleştirilmiştir.
Krupp toplarından oluşan İzmir Körfezinin kritik arazi kesimine yerleştirilen Yenikale,Mordoğan,Uzunada,Foça ve Menteş Bataryalarının varlığı biliniyordu[2].
Son dönem Murat Hakan Elginöz’ün çalışmalarıyla Menteş Bataryaları hakkındaki bilgilerimiz genişlemiştir. Emre Alpaslan İzmir Körfezinde altıncı bataryamız olan Kilizman Bataryasını ortaya çıkarmıştır.
1-Yenikale Bataryası-İlk defa Şehbal dergisinde fotografı yayımlanmı, Türk bilim çevreleri Necmi Ülker’in Askeri tarih seminerinde sunduğu tebliğle Yenikale ve toplarından haberdar olmuştur.[3] Krup top sayısı bilinmemektedir.
2-Uzundada Muin-i zafer Bataryası-Birinci Dünya savaşı öncesi Osmanlı donanmasının yaşlı gemilerinden Muin-i zafer gemisinin topları sökülmüş bir kısım topları Çanakkale’ye bir kısım topları da İzmir savunmasında yararlanmak üzere Uzunada’ya ve İzmir sahillerinde kullanılmıştır.Halen Muin-i zafer bataryası denen bölgede Krupp top bulunmakta olup bir topunda sökülerek götürüldüğü toprak üzerinde bulunan kaideden anlaşılmaktadır.Uzunada bataryasının varlığı tarafımızdan belgelenerek fotografı [4] yayımlanmıştır.(Top sayısı 2 ?)
3-Mordoğan Bataryası–E.Ü Tatil kampı olarak kullanıldığı dönemde Turgut Tür tarafından fotografı çekilmiştir.(Yop sayısı 1 ?)
4-Foça Bataryası-Foça Yarıaçık cezaevi arazisinde bulunan top bataryası Karşıyaka Belediye Başkanı Nevzat Çobanoğlu tarafından görülmüş bataryanın en büyük topu “Birinci Dünya Savaşında hayatını kaybeden şehitlerimizin anısına bir anıt dikmek” düşüncesiyle Foça’dan binbir zahmetle getirilmiş Karşıyaka Yunuslar’a kaidesine yerleştirilmiştir. Tarihi top’un varlığından rahatsız olan bir güruhun etkisiyle tarihi top kaldırılmış önce Bornova Topcu Tugayına oradan da İstanbul Harbiye’deki Askeri Müzeye götürülmüştür.Halen Seyit Onbaşının topu temsiyle sergilenmektedir.Müzedeki açıklama levhasında taşınırken İzmir körfezinde bir top namlusunun da denize düşürüldüğü nü ve çıkarılmadığını yazmaktadır.(Top sayısı bilinmenmektedi)
5-Menteş Bataryası- MSÜ Kara Harp Okulu Eğitim kampı olarak kullanılan bölgede iki Krupp top bataryası,üç Mechul Türk askerinin,bir Alman subayın üç tarihi çeşmenin bulunduğu Murat Hakan Elginöz tarafından fotograflanarak tespit edilmiştir.
6-Klizman Bataryası – İzmir Körfezinin en yüksek kesimine telsiz ve iki adet Krupp top bataryasının yerleştirilmiş olduğu demir aksamı çalınmış kaidesinden anlaşılmaktadır.Batarya Güzelbahcede yaşayan Emre Alpaslan tarafından fotograflanmış bu bölgenin koruma altına alınması yönünde talebine İzmir 1 no’lu Koruma kurulu “konuma altına alınmayı gerektirecek özellikte olmadığı” cevabı vermiştir!
Unesconun dünya genelinde savaş alanlarını koruma altına alınması tavsiye kararı çerçevesinde Çanakkale-Gelibolu ve Polatlı Tarihi alan başkanlığının kurulması ile vitrine imitasyon mu orijinal top mu yerleştirelim durumu ortaya çıkınca birinin aklına imitasyona ne gerek var İzmir’de bir sürü top var oradan alırız fikri gelişmiş,İzmir bataryaları top deposu olarak görülmeye ve İzmir’in topları götürülmeye başlanmıştır. İzmir Sancakkale merkezli sahanın korunması gereken tarihi alan olduğunu bilip bu gerçeği savunacak yetkili çıkmamıştır.
Bilemediğimiz tarihte Yenikale’den,Mordoğan’dan,Uzunada’dan ,Klizman’dan, Foça’dan,Menteş’den toplar götürülmüştür.İzmir’den götürülen topların sayısı bilinmemektedir. Menteş’den getirilen topun kesilerek taşındığını gören uzman sacını başını yolmuştur.
1656 yılında inşa edilen ve İzmir’i,Türkiyeyi 368 yıldır dış saldırılardan koruyan Sancakkale gibi , Birinci Dünya savaşında İzmir’i saldırılardan koruyan Klizman Bataryası da ortaya çıkmıştır. Sancakkale’nin Denizcilik müzesi,Klizman Bataryasının Açıkhava müzesi şeklinde halkın ziyaretine açılması gerekir.
Altıncı bataryamız olan Klizman Bataryasının ortaya çıkarılmış olması çok büyük hadisedir.İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı, Güzelbahçe Belediye Başkanı ve İzmir İl Kültür Müdürlüğünün Klizman bataryasına ne şekil sahip çıkacağı merakla beklenmektedir.
Sancakkale, Menteş Kışlası, Klizman Bataryası araştırmaları Atatürk’e ithaf edilmiş çalışmalardır.
Ancak ortaya çıkan bilgiler araştırmalar ilgililerin ilgisini çekmemektedir.
- Menteş Kışlasında 3,Kararntina adasında 2 meçhul asker mezarının bulunuyor olması üstelik bakımsız halde bulunması 21nci yüzyıl Türkiyesine yakışmaz.
- 1915 de İngilizlerin bildiği 2 Türk Bataryasının yeri günümüzde bilinmemesi olmaz.
Saha araştırması yapmamıza izin verin taleplerimize T.C Milli Savunma Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü,MSÜ Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı “Güvenlik tedbirleri kapsamında talebinizin karşılanmasının mümkün olmadığı “cevabı vermiş olması büyük talihsizliğimizdir. Konu bir ümit yerel yönetimlere götürülecek durum kamuoyu ile paylaşılacaktır.
11 Nisan 1916 günü eğitim sırasında şehit düşen 4ncü Kolordu Telgraf Bölük Kumandanı Mülazım Akif Fikri Efendinin Güzelbahçe’de bir cami avlusunda bulunan mezartaşı kitabesini de değerlendiren Murat Hakan Elginöz ve Emre Alpaslan’a çok teşekkür ediyorum.
[1] Celal Öcal-1.Dünya Savaşında İzmir savunması İleri yayınları 2015 İstanbul S.
[2] Celal Öcal-1.Dünya Savaşında İzmir savunması İleri yayınları 2015 İstanbul S.
[3] Necmi Ülker-İzmir Sancakkalesi ve Şehitliği tebliğ,Askeri Tarih Semineri,1987
[4] Celal Öcal-1.Dünya Savaşında İzmir savunması İleri yayınları 2015 İstanbul S.43
