Bursa’da havacılık izlerine baktığımızda pek çok şey görebilirsiniz. Işıklar Hava Lisesi, Hamitler Havaalanı, tabii ki Tayyare Sineması… Sabiha Gökçen’in Bursa’da büyümesinin yanında pek çok havacılık izi vardır.
Bursalı gençlere havacılık unutturulsa da havacılık izleri Bursa’da halen canlı durmaktadır. Tayyare Kültür Merkezi, Bursa’da 1932 yılında hizmete girmiş sinema, tiyatro ve konser salonudur.
Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu’nun projesi doğrultusunda Türk Tayyare Cemiyeti tarafından yaptırılmıştır. Günümüzde 700 kişilik konser-gösteri, bir toplantı ve dört sergi salonu ile hizmet verir.
Arif Hikmet Koyunoğlu’nun, 1930 yılında Türk Tayyare Cemiyeti tarafından açılan uluslararası mimari proje yarışmasında birinciliği kazanan projesi doğrultusunda inşa edildi. İnşaatı, daha önce İzmir’de Millî Kütüphane ve Büyük Sinema’yı inşa etmiş olan Nuri-Sermed-Sisa-Rosu ortaklığı üstlendi. 1932 yılında tamamlandı.
Bir tiyatro ve konser salonu olarak hizmet verdikten sonra 1945 yılında Bursa Belediyesi tarafından satın alındı. Sinema olarak kullanılmaya başlanan bina, “Tayyare Sineması” olarak anılageldi. 1961-1962 yıllarında Atatürk Caddesi’ne bakan tarafına iki kat eklendi ve Bursa Belediyesi’nin bazı birimleri bu mekanlarda hizmet verdi.
1992-1995 yıllarında restorasyon geçiren yapı, uzun yıllar kentte kültür ve sanat etkinliklerinin gerçekleştirilebildiği tek mekân idi. Tarihî özellikleri ve merkezî konumu nedeniyle kentin kültür hayatındaki önemi devam eder.
BURSA TAYYARE SİNEMASI
İzmir ve Akhisar örneklerinden esinlenildiğini düşündüğüm bir başka Tayyare Sineması örneğini Bursa’da görüyoruz. T.Ta.C. Bursa Şubesi tarafından sinema yapılması için 1930 yılında bir mimari yarışma açılır. Yarışmayı birçok önemli esere imza atmış olan Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu kazanır. Gerçekten çok güzel bir eser olan sinema; iki kat balkonu, locaları olan kapsamlı bir bütündür. O yılların ileri teknoloji ürünü film gösterim makinesi Almanya’dan geldiğinde basında bolca bahsedilmiştir. 60’lı yıllarda filmlerin yanı sıra Bursa’da gerçekleşen tüm konserlere ev sahipliği yapmıştır. Uzun yıllar bakımsız kaldıktan sonra 1995 yılında yenileme geçirmiştir. Bursalıların Tayyare Sineması olarak andıkları mekân, bugün kültür merkezi olarak kullanılmaya devam etmektedir.
Tayyare Sinemaları ile ilgili olarak bu üç çarpıcı örneğe ulaşabildim. Hiç ummadığımız bir zaman ve yerde Türk Tayyare Cemiyeti ile ilgili başka uygulamalar ile karşılaşacağımdan eminim. (1)
Aslında yurt çapında sinema ve kültür merkezleri ile birlikte yapılmak istenen şey, toplumun havacılık aşkını sağlamlaştırmaktı. Gelecek kuşaklara havacılık sevgisi aşılanarak yurdumuzda yetişecek olan pilot, teknisyen vb. altyapısının oluşturulması istenmiştir. Ancak gelin görün ki gençler uyuşturucu, kumar vb. gibi illetler ile boğulmaktan başını kaldıramaz olmuştur. Türk Hava Kurumunun ilçelerde teşvik edici faaliyetlerini görmek istiyoruz. Türk Hava Kurumu Üniversitesi diğer üniversiteler ile etkinlik yapacak olsa pek de güzel olurdu. Yurt çapında etkin bir faaliyetini göremediğimiz kurum, ufak çaplı etkinlikler ile sosyal medyada boy göstermektedir.
Havacılık temalı beyaz perdede kaç film seyrettiniz? Çocuklara mafya dizileri izletiyoruz. Havacılık, spor vb. gibi dallarda kaç sinema, dizi var? RTÜK zaten evlere şenlik; kafasına göre ceza kesiyor, yayın durduruyor. Yani anlayacağınız Türk gençlerinin yarınları kararıyor; bilinçaltları mafya, siyaset, tarikat dizileri ile yıkanıyor. Tez elden gençleri bilimsel çalışmalara yönlendirecek yayınlar yapılması elzemdir. Havacılık temalı yayınlara ihtiyaç çoktur.
Bu yazıma ilham kaynağı olan Mustafa Kılıç hocama teşekkür ederim. Bugün havacılık konulu yazıları ile bize yol gösteren bir havacılık tarihi yazarı olarak gerçekten büyük işler yapmaktadır. Emrullah Ali Yıldız Bey’in Orhangazili olduğunu kendisinden öğrendik. Bursa’da havacılığı tekrar bizlere sevdirmesi, yol göstermesi çok kıymetlidir.
Mustafa KILIÇ Kimdir?
(1959, Eskişehir) Havacılığa Ankara paraşüt kulesinden atlayışlar ile başladı. 1977 yılında Türk Hava Kurumu (THK) İnönü Eğitim Merkezinde paraşüt başlangıç eğitimi aldı. Eskişehir Bahçelievler Lisesi Havacılık Kolunu kurdu. Hava Teknik Okulları’nı 1978 yılında bitirdikten sonra Hava Astsubay olarak ilk birliği Sinop, Ayancık’a gitti. Birçok model uçağını denizde ya da ormanda kaybetti. Diyarbakır BHM’de 1983-88 yıllarında görev yaptı. Hava Kuvvetleri Radar Kıymetlendirme Kıtasında Kalite Kontrol öğretmenliği yaptı. Anadolu Üniversitesini bu yıllarda bitirdi. Ahlatlıbel Radarında mübadele personel koordinatörlüğünü yürüttü. Emekli olduğu 2002 yılına kadar Emir Astsubaylığı görevinde bulundu.
Son olarak THK 22. Genel Başkanı Korg. E. Karakuş ile birlikte iken yolu THK ile bir kez daha kesişti. 2002 yılında açılan THK Müzesinin kurucuları arasında yer aldı ve ilk amiri olarak görev yaptı. Havacılık tarihi, özellikle THK tarihi ile ilgili araştırmalara yoğunluk verdi. Çeşitli dergilerde makaleleri yayımlandı. Özellikle THK Uçantürk dergisinde tarihsel yazılar ve fotoğraflar yayımladı. Kuruluş yıldönümü, kitap fuarları, bölgesel faaliyet kapsamında fotoğraf ve belgeler sergisi açtı. THK Kültür Yayınlarından “THK-13 Uçan Kanat” kitabını yayımladı. 2006 yılı sonlarında THK Basımevi Kısım Şefi olarak atandı. Uzun yıllar üzerinde çalıştığı “THK Dizinseli” adlı kitabı THK yöneticileri tarafından dikkate alınmadı. Basımevinde ve THK yönetiminde gözlemlediği olumsuzlukları paylaşmaya başlayınca 2012 yılında THK’dan çıkarıldı. 2017 yılında “Son Tayyareci” adlı kitabını yayımladı. Halen STK’larda, üniversitelerde ve televizyonlarda THK’yı anlatmaya devam ediyor. Çalışmalarını “Türkkuşu”, “Uçankanat” ve “THK Kronolojisi” adlı kitaplarda yayımlamıştır.
Başka bir yazımızda buluşana dek esen kalın. Ne Mutlu Türk’üm Diyene!
Kaynakça: (1) Mustafa Kılıç
Fotoğraf ve belgeler Mustafa Kılıç arşivindendir.
İçindekiler
